Yukleniyor...
Şirket Devri Nasıl Yapılır? Şahıs, Limited ve A.Ş. Rehberi
8 dakika
Fırsatları Kaçırmayın
İşletme devir sürecine dair en yeni içerikleri ve özel ipuçlarını ilk siz öğrenin.
İşletme devir sürecine dair en yeni içerikleri ve özel ipuçlarını ilk siz öğrenin.
Şirket devri, devredilen yapının hukuki türüne göre üç farklı yoldan yürür: şahıs işletmesinde işletmenin kendisi (ticari işletme devri) devredilir; limited şirkette ortaklık payları noter onaylı sözleşmeyle el değiştirir; anonim şirkette ise pay devri türe göre daha esnek kurallara tabidir. Hangi yol sizin durumunuza uyuyorsa süreç, gerekli belgeler ve vergi sonuçları da ona göre değişir. Bu rehber üç senaryonun genel çerçevesini adım adım anlatır; ancak şirket devri hukuki ve mali sonuçları ağır bir işlemdir — sürecin her aşamasında bir avukat ve mali müşavirle çalışmanız, güncel mevzuatı da GİB ve ilgili kurumlardan teyit etmeniz şarttır.
İlk adım, neyi devrettiğinizi netleştirmektir. "Şirketimi devrediyorum" cümlesi pratikte üç farklı işlemden birine karşılık gelir: (1) şahıs işletmesinin varlıklarıyla birlikte devri, (2) limited şirket paylarının devri, (3) anonim şirket paylarının devri. İlkinde işletmenin sahibi olan gerçek kişi değişir ve vergi kaydı yeniden kurulur; son ikisinde şirket tüzel kişiliği aynen devam eder, yalnızca ortaklar değişir. Tüzel kişiliğin devam etmesi, şirketin sözleşmelerinin, banka hesaplarının ve sicil kayıtlarının kural olarak korunması demektir; bu yüzden pazaryeri mağazası, bayilik veya ruhsat gibi devri zor varlıkları olan işletmelerde alıcılar çoğu zaman hisse devrini tercih eder.
Şahıs işletmesinin tüzel kişiliği olmadığından "hisse" da yoktur; devredilen şey işletmenin bütünüdür: demirbaş, stok, marka, müşteri çevresi ve kira ilişkisi. Süreç pratikte şöyle ilerler: taraflar kapsamı ve bedeli belirleyen yazılı bir devir sözleşmesi imzalar; devreden, vergi dairesinde işini terk bildirimi yapar; devralan kendi adına mükellefiyet açar; işyeri kirası için mal sahibinin yazılı rızasıyla kira sözleşmesi devri veya yeni sözleşme yapılır; ruhsat ve izinler devralan adına yenilenir. Ticari işletmenin devrinde devralanın, işletmenin devirden önceki borçlarından kanunda öngörülen çerçevede sorumlu olabileceğini unutmayın; bu yüzden borç ve yükümlülüklerin envanteri sözleşmenin en kritik ekidir. Sözleşme kurgusu için işyeri devir sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Limited şirket devrinin standart yolu hisse (pay) devridir. Genel çerçeve şöyledir:
Alıcı açısından kritik nokta şudur: hisseyi devraldığınızda şirketi geçmişiyle birlikte devralırsınız — bilinen ve bilinmeyen borçları, vergi ve SGK yükümlülükleri, davaları dahil. Bu yüzden imza öncesinde mali kayıtların, borç durumunun ve sözleşmelerin incelendiği bir ön inceleme (due diligence) yaptırmak ve sözleşmeye satıcının beyan ve tekeffüllerini eklemek vazgeçilmezdir. Kamu borçlarına ilişkin sorumluluk kuralları ortaklık payına ve döneme göre değişebildiğinden, bu konuda mutlaka güncel mevzuata hâkim bir avukat ve mali müşavirden görüş alın.
Anonim şirkette pay devri, limited şirkete kıyasla kural olarak daha esnektir; nama veya hamiline yazılı pay senetlerinin bulunup bulunmamasına göre usul değişir ve çoğu senaryoda noter onayı şart değildir. Hamiline yazılı payların devrinde Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirim gibi ek yükümlülükler düzenlenmiştir; esas sözleşmede devir kısıtlamaları (bağlam hükümleri) da olabilir. A.Ş. devirleri yapıya göre çok farklılaşabildiği için genel bir şablon vermek yanıltıcı olur; payların türünü ve esas sözleşmeyi bir avukatla inceleyerek yol haritası çıkarın.
Devrin gözden kaçan tarafı, şirketin etrafındaki ilişkiler ağıdır. Hisse devrinde iş sözleşmeleri kural olarak kesintisiz devam eder; işveren tüzel kişilik değişmediği için çalışanların kıdemi ve hakları şirkette kalır. İşletme devrinde ise iş yerinin devrine ilişkin kurallar devreye girer ve çalışanların kıdem ve haklarının korunması özel düzenlemelere tabidir; personel devralacaksanız bu kısmı mutlaka bir uzmanla planlayın. Banka kredilerinde ve kefaletlerde durum daha az otomatiktir: kredi sözleşmelerinde kontrol değişikliği hâlinde bankaya erken kapatma veya yeniden değerlendirme hakkı tanıyan maddeler bulunabilir; eski ortağın kişisel kefaletleri de devirle kendiliğinden kalkmaz, bankayla yeniden yapılandırılması gerekir. Bayilik, franchise ve kira gibi sözleşmelerde ise devir veya ortak değişikliği için karşı tarafın onayını arayan hükümler yaygındır. Bu ağı devirden önce haritalamak, devirden sonra sürprizle uğraşmaktan çok daha kolaydır.
Devrin vergi sonuçları; devredilen yapının türüne, payların elde tutulma süresine ve bedele göre değişir. Mekanizma düzeyinde bilinmesi gerekenler şunlardır: pay veya işletme satışından doğan kazanç, koşullara göre değer artış kazancı ya da ticari kazanç olarak vergilendirilebilir; bazı durumlarda istisna ve muafiyetler uygulanabilir; sözleşmeler damga vergisine, bazı devir işlemleri KDV'ye konu olabilir. Hangi verginin, hangi oranda ve hangi istisnalarla uygulanacağı tamamen somut duruma bağlıdır ve oranlar ile istisna koşulları mevzuat değişiklikleriyle güncellenir. Bu nedenle bu rehberde oran vermiyoruz: devir yapısını kurmadan önce vergi yükünü mali müşavirinizle hesaplayın ve güncel oranları, istisnaları GİB'in resmi kaynaklarından teyit edin.
Devir sürecinin en hassas dengelerinden biri gizliliktir. Şirketinizin satışta olduğunun erkenden duyulması; çalışanlarda tedirginlik, müşterilerde tereddüt ve rakiplerde fırsatçılık yaratabilir. Bu yüzden deneyimli devredenler süreci kademeli bilgi paylaşımıyla yürütür: ilanda işletmeyi tanımlayan ama kimliğini ele vermeyen bir çerçeve sunulur; ciddi alıcılarla önce gizlilik sözleşmesi (NDA) imzalanır; mali tablolar ve müşteri bilgileri gibi hassas veriler ancak niyet mektubundan sonra, aşamalı olarak açılır. Alıcının gerçekten alım gücü olduğunu görmeden tüm defterleri açmak, en iyi ihtimalle zaman kaybı, en kötü ihtimalle ticari sırlarınızın rakiplere taşınmasıdır. Devir takvimi de gerçekçi kurulmalıdır: ön inceleme, sözleşme müzakeresi, noter ve tescil adımları ile devir sonrası geçiş desteği birlikte düşünüldüğünde süreç çoğu zaman haftalarla değil aylarla ölçülür.
Devir tamamlandıktan sonraki ilk aylar da planın parçası olmalıdır. Devralan taraf için ilk dönemin öncelikleri; imza sirkülerinin ve banka yetkilerinin güncellenmesi, e-imza ve KEP adresi gibi dijital yetkilerin devri, tedarikçi ve müşterilere kontrollü bir bilgilendirme yapılması ve kilit çalışanlarla birebir görüşülmesidir. Devreden taraf içinse en kritik konu, sözleşmede üstlendiği geçiş desteği ve rekabet yasağı taahhütlerinin sınırlarını bilmek ve devir sonrasında da sorumlu kalabileceği dönemlere ilişkin belgeleri saklamaktır. İyi planlanmış bir geçiş dönemi, devir bedeli kadar önemlidir; işletmenin değeri, devirden sonraki üç ayda korunur ya da kaybedilir.
Şirketini devretmek isteyen taraf için sürecin en uzun kısmı doğru alıcıyı bulmaktır. İşletmenizi devretmeyi düşünüyorsanız ilanınızı Devredin'de ücretsiz oluşturarak alıcılarla buluşabilirsiniz; alıcı tarafındaysanız devren işletme ilanlarını inceleyebilir, sürecin bütününü işletme devri nasıl yapılır rehberimizde adım adım okuyabilirsiniz.